امروز فرصتی فراموش‌نشدنی برای دیدن یکی از زیباترین صحنه‌های تاریخ جامعه‌شناسی آکادمیک ایران را از دست دادم. دوری از تهران این ناکامی‌ها و دشواری‌ها را به همراه دارد. امروز جامعه‌شناسی ایران از 4 مترجم برتر عرصه علوم اجتماعی تشکر و قدردانی کرد. آقایان دکتر باقر پرهام، دکتر عبدالحسین نیک‌گهر، محسن ثلاثی و دکتر منوچهر صبوری به خاطر خدماتی که با ترجمه برخی از مهم‌ترین آثار علوم اجتماعی به این علوم ارائه کرده‌اند به عنوان برترین مترجمان جامعه‌شناسی انتخاب شده و از آن‌ها تقدیر شد. این اقدام به چند جهت رویدادی بزرگ و مهم برای جامعه‌شناسی ایران به حساب می‌آید.

بخش عمده‌ای از نظریات جامعه‌شناسی علم تأکید دارند که تقویت اجتماع علمی اصلی‌ترین راه تقویت اخلاق و هنجارهای علم، پیشرفت علم، نظام‌مند شدن روال‌های توزیع پاداش‌های مادی و معنوی در نظام اجتماعی علم و پایبند شدن عالمان به مسئولیت‌های حرفه‌ای و اجتماعی‌شان است. همین نظریات تأکید دارند که قوام اجتماع علمی و قوت یافتن آن تحت تأثیر شدت ارتباطات میان دانشمندان در اجتماع علمی است. ارجاع دادن، شرکت در همایش‌ها و سمینارها و نقد کردن نوشته‌های دیگران از مهم‌ترین راه‌های برقراری ارتباط هستند.

متأسفانه در جامعه‌شناسی ایران، سنت نقد و نقادی، قوت چندانی ندارد. تا همین دو سال پیش مجله کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر می‌شد و علیرغم نقدهایی که در این مجله بر کتاب‌های منتشر شده وارد می‌شد، ولی شخصا ندیدم که به نقدها پاسخی داده شود. به غیر از آن‌چه در کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر می‌شد، بقیه موارد نقد نیز غالبا غیرشفاف و به دور از اصول اخلاقی نقد بوده است. اما در آخرین شماره مجله جامعه‌شناسی ایران، اتفاق مبارکی رخ داده که نویدبخش قوت گرفتن فضای نقد و نقادی در اجتماع علمی جامعه‌شناسی است.

در شماره 3، پاییز 1384 مجله جامعه‌شناسی ایران دو مقاله با عناوین «تحلیل جامعه‌شناختی دموکراتیزاسیون در ایران» (نوشته دکتر محمد عبداللهی و دکتر علی ساعی)؛ و «توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و نابرابری اجتماعی: مطالعه تطبیقی-طولی 2000-1970» (نوشته دکتر مسعود چلبی و حسین اکبری) منتشر شده بود. آقای دکتر محمدرضا طالبان بر هر دو مقاله نقدهای مفصل و دقیقی نوشته‌اند و نویسندگان مقالات نیز به نقدهای ایشان پاسخ گفته‌اند. مجموعه این دو نقد و دو پاسخ در شماره 3، پاییز 1385 مجله جامعه‌شناسی ایران منتشر شده است. تا آن‌جا که حافظه و شناخت من از تاریخ انتشارات جامعه‌شناسی در ایران نشان می‌دهد، این اولین بار است که جریان نقد و پاسخ‌گویی به انتقادات علمی، در این سطح صورت گرفته و منتشر نیز شده است.

تصور می‌کنم هم باید شجاعت، دقت و به جان خریدن زحمت نقد کردن را به آقای دکتر طالبان تبریک گفت؛ و هم توجه کردن نویسندگان مقالات به پاسخ گفتن به نقد را گرامی داشت. اقدام هیئت تحریریه مجله جامعه‌شناسی ایران در منتشر کردن این نوشته‌ها نیز ستودنی است. اگرچه گویند که با یک گل بهار نمی‌شود، ولی انتشار مداوم مجله جامعه‌شناسی ایران و بروز چنین رخدادهایی نشان از پویایی و سرزندگی جامعه‌شناسی ایران دارد و هر چند بهار دور دست می‌نماید، اما حال و هوای جامعه‌شناسی بهاری می‌نماید. امیدوارم، شجاعت نقد کردن و اخلاق پذیرش نقد و پاسخ دادن، به خصیصه‌ای فراگیر در اجتماع علمی جامعه‌شناسی بدل شود.

آدرس مقاله: مجله رشد آموزش علوم اجتماعی-دوره یازدهم - شماره ۲ - صص. ۳۰-۲۱.