روز سوم دیماه 1385 با همه ماجراهایی که پشت سر گذاشتم و در اولین یادداشت‌های وبلاگ به آن‌ها پرداختم، وارد لندن شدم. امروز چهار ماه گذشته است و روز 26 فروردین راهی ایران می‌شوم. در این ماه‌ها سعی کردم هر آن‌چه از تجربه‌ام که قابل سهیم شدن با دیگران است و حدس می‌زدم به کار بهسازی ایران ما می‌آید در این وبلاگ بنویسم. این احتمالا آخرین یادداشت من در لندن – و البته اگر عمری باقی باشد، نه آخرین یادداشت من درباره سفر به انگلستان – خواهد بود.

در این چند ماه اقامت در لندن، شاهد دو برنامه در تلویزیون بی‌بی‌سی بوده‌ام که دیدن آن‌ها مرا واداشت تا هم یادی از گذشته خود کنم و هم تفاوت جامعه ایران و انگلستان را در یک بعد بسیار مهم و ساختاری تا حدودی تصویر کنم.

اولین برنامه با عنوان «دراگونز دن» (Dragon's Den) یا لانه اژدها – که البته شباهت ظاهری اندکی میان محتوا و نام برنامه هست – به این صورت اجرا می‌شود: چند ثروتمند انگلیسی در یک اتاق نشسته‌اند (البته ظاهر اتاق و مکان واقع شدن آن احتمالا در یک برج قدیمی، بی‌شباهت به لانه اژدها نیست).

امروز قصد کردم برخی نقاط دیدنی لندن را ببینم. با این ذهن بیمار من که همیشه دنبال تعبیر و تفسیر و تحلیل است، لذت دیدن خام – مثل خیلی از توریست‌هایی که می‌شود در احوالات و شور و حال‌شان این احساس را که فقط دارند از زیبایی مکانی که در آن هستند لذت می‌برند را مشاهده کرد – از میان رفته است. لاجرم زیاد نمی‌توانم توصیف کننده خوبی باشم. باز هم نکاتی به نظرم رسیده است که شاید بد نباشد در این تجربه با هم شریک شویم.

این روزها رسانه‌های انگلستان مملو از بحث درباره ملوانان انگلیسی دستگیر شده در آب‌های ایران است. فارغ از هر گونه منازعه سیاسی درباره این امر، توجه کردن به برخورد رسانه‌های انگلیسی با این قضیه می‌تواند میزان حرفه‌ای بودن و تخصصی بودن کار رسانه‌ها و البته دستگاه سیاسی در این کشور را آشکار کند. اما قبل از پرداختن به بحث، خوب است موضع خودم را در قبال این‌که آیا ملوانان انگلیسی در آب‌های ایران بوده‌اند یا نه مشخص کنم.

یک ماه دیگر به ایران بازمی‌گردم و فرصت کمی برای مطالعه بقیه مطالبی که برای آن‌ها برنامه‌ریزی کرده بودم و دیدن شهر لندن باقی مانده است. اگرچه به گوشه و کنار این شهر سر کشیده‌ام اما نه آن‌قدر که شایسته چهار ماه اقامت در این شهر باشد. به هر حال، دیروز یکی از همین فرصت‌ها بود. با یکی از دوستان که لندن را نیک می‌شناسد و سالیانی در این‌جا زندگی کرده است، راهی دیدار منطقه مرکزی لندن شدیم. اولین مقصد، کلیسای سن‌پل بود.

از ایستگاه قطار خیابان کنون (Cannon Street) که بیرون بیایید و به اندازه 5 دقیقه پیاده طی کنید، جلوی کلیسای سن‌پل خواهید بود. بنایی بسیار زیبا که بازمانده دوران پرشکوه مسیحیت در بریتانیاست. خوشبختانه دسترسی به اینترنت، امثال من را از نوشتن اطلاعات زیاد درباره بناهای تاریخی معاف کرده است. هر کس بخواهد درباره این بنا بداند می‌تواند به پایگاه اینترنتی http://www.stpauls.co.uk آن مراجعه کند. بنابراین آن‌چه می‌نویسم فقط مختصری است درباره سن‌پل برای خوانندگانی که تمایلی به دنبال کردن ماجرا بیش از این حد ندارند.

تا وقتی در ایران بودم اصلا احساس نکرده بودم تا چه اندازه لازم است به درک و شناختی از غرب برسیم. در کتاب‌ها خوانده بودم و استدلا‌ل‌های مخالف و موافق انواع شناخت‌ها از غرب را به خاطر سپرده بودم. اما وقتی وارد بخشی از غرب می‌شوید تازه احساس می‌کنید با چه موجودیت تمدنی پیچیده‌ای روبه‌رو هستید. لازم نیست خیلی به پیچیدگی‌های فلسفی غرب نظر کنیم تا میزان دشواری کسب شناختی مناسب را دریابیم. در ظاهر غرب و در عقلانیتی که در جزء جزء ساختمان‌ها، رفتار نظام سیاسی، و ... نهفته است می‌توان دشواری پیچیدگی ارائه تبیینی برای بروز این وضعیت را مشاهده کرد. از این یادداشت چند منظور دارم. اولا به کمک چند نقل قول می‌خواهم نشان دهم که چه راه زیادی را در شناخت غرب طی کرده‌ایم. این نقل قول‌ها نشان می‌دهند که حد شناخت جامعه ما از غرب چقدر بوده است. ثانیا می‌خواهم تأکید کنم که هنوز راه زیادی مانده است تا به شناختی دقیق‌تر از غرب برسیم. ثالثا می‌خواهم در حد توانم به نکاتی درباره یک رویکرد دیگر به شناخت غرب بپردازم.

دنیای هنر همیشه گویاترین زبان برای بیان عمیق‌ترین گفته‌ها و ناگفته‌های آدمیان است. دیشب و امشب، وقتی دلم گرفت و دلم و دیده‌ام آماده باریدن بود، فرصت کردم تا دو اثر هنری ببینم و یاد و خاطره خیلی چیزها زنده شود.